รางวัลชมเชย ปีการศึกษา 2568
ยุทธศาสตร์ที่ 1 : KR 1.2.1
วันวิชาการ คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ :
กลไกการจัดการความรู้ข้ามชั้นปี
ผู้จัดทำโครงการ
ดร. ปาริษา มูสิกะคามะ
คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์
1. บริบทและความสำคัญ
หลักสูตรสถาปัตยกรรมศาสตรบัณฑิตเป็นหลักสูตรที่มีลักษณะการเรียนรู้แบบสตูดิโอ (studio-based learning) ซึ่งนักศึกษาจะพัฒนาองค์ความรู้ผ่านกระบวนการออกแบบ การทดลอง และการวิพากษ์ผลงานอย่างต่อเนื่องตลอดช่วงการศึกษา รายวิชาออกแบบสถาปัตยกรรมในหลักสูตรซึ่งใช้กลไกการเรียนรู้แบบสตูดิโอ ได้รับการออกแบบให้มีระดับขององค์ความรู้และทักษะที่พัฒนาขึ้นตามลำดับชั้นปี โดยเรียงลำดับจากองค์ความรู้และทักษะระดับพื้นฐานไปสู่ระดับที่สูงขึ้นและมีความซับซ้อนมากขึ้น
ก่อนที่จะมีการพัฒนาโครงการ “วันวิชาการ คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์” นักศึกษาจะเริ่มต้นเรียนรู้เนื้อหาและทักษะของชั้นปีถัดไปก็ต่อเมื่อได้เริ่มเรียนรายวิชานั้นแล้ว จึงทำให้สูญเสียโอกาสในการเรียนรู้ล่วงหน้า ด้วยเหตุนี้ คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์จึงมีแนวคิดริเริ่มในการพัฒนากิจกรรมที่เปิดโอกาสให้เกิดกระบวนการถ่ายทอดองค์ความรู้และประสบการณ์ระหว่างนักศึกษาข้ามชั้นปี ตั้งแต่ช่วงปี พ.ศ. 2552 เป็นต้นมา โดยได้พัฒนารูปแบบกิจกรรมที่หลากหลาย เช่น การตรวจงานร่วมกันระหว่างนักศึกษาต่างชั้นปี การพัฒนาสตูดิโอออกแบบข้ามชั้นปี และการจัดกิจกรรม “วันวิชาการ คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์”
กิจกรรมวันวิชาการ คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มีกำหนดจัดขึ้นในสัปดาห์สุดท้ายของทุกภาคการศึกษา เพื่อเปิดโอกาสให้นักศึกษานำเสนอผลงานออกแบบขั้นสุดท้ายต่อคณาจารย์ เพื่อนนักศึกษา และกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิจากภายนอก ในแต่ละครั้งอาจมีรูปแบบกิจกรรมที่แตกต่างกันไปตามบริบท แต่มีเป้าประสงค์ร่วมกัน คือ
- เพื่อพัฒนาวัฒนธรรมการแลกเปลี่ยนความรู้ร่วมกัน (knowledge sharing culture) ระหว่างอาจารย์ นักศึกษา และสังคมภายนอก
- เพื่อเสริมสร้างการเรียนรู้ในลักษณะชุมชนวิชาการ (academic learning community)
- เพื่อเป็นกลไกในการประกันคุณภาพและพัฒนาหลักสูตรอย่างต่อเนื่อง
กิจกรรมวันวิชาการเปิดโอกาสให้นักศึกษานำเสนอประสบการณ์และผลลัพธ์การเรียนรู้ เทคนิคการทำงาน และบทเรียนจากกระบวนการออกแบบของตนเองต่อเพื่อนนักศึกษาทั้งในชั้นปีเดียวกันและต่างชั้นปี ผ่านการนำเสนอผลงานหรือการจัดนิทรรศการผลงาน กระบวนการดังกล่าวถือเป็นการสรุปผลลัพธ์การเรียนรู้ที่ช่วยเปลี่ยนความรู้เชิงประสบการณ์ของนักศึกษาให้กลายเป็นความรู้ที่สามารถถ่ายทอดและนำไปใช้ต่อได้ (knowledge sharing and knowledge transfer) กิจกรรมนี้จึงมีบทบาทสำคัญในการสร้างระบบการจัดการความรู้ภายในหลักสูตร ช่วยยกระดับคุณภาพการเรียนรู้ของนักศึกษา ลดการสูญเสียองค์ความรู้จากรุ่นสู่รุ่น และสร้างวัฒนธรรมการเรียนรู้ร่วมกันในชุมชนวิชาการของคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์
นอกจากนี้ คณะฯ ยังเล็งเห็นความสำคัญของการจัดเก็บองค์ความรู้เหล่านี้ จึงได้พัฒนาระบบการจัดเก็บข้อมูลผลงานออกแบบของนักศึกษาในรูปแบบฐานข้อมูลทั้งในรูปแบบ Website และ FB Page เพื่อให้นักศึกษาสืบค้นในอนาคตได้ ถือเป็นการต่อยอดของระบบการจัดการความรู้ที่ฝังลึกในบุคคลและถ่ายทอดผ่านการปฏิสัมพันธ์โดยตรงในกิจกรรมวันวิชาการ เป็นการพัฒนาระบบฐานข้อมูลแบบชัดแจ้งที่เข้าถึงได้ง่ายโดยนักศึกษาและบุคคลทั่วไป
แนวปฏิบัตินี้จัดทำขึ้นเพื่อเป้าหมายอะไร (เช่น เพิ่มประสิทธิภาพ ลดต้นทุน เพิ่มความพึงพอใจ)
แนวปฏิบัตินี้จัดทำขึ้นเพื่อยกระดับประสิทธิภาพของกระบวนการเรียนรู้ในหลักสูตรสถาปัตยกรรมศาสตรบัณฑิต โดยส่งเสริมการถ่ายทอดองค์ความรู้และประสบการณ์ระหว่างนักศึกษาข้ามชั้นปีผ่านกิจกรรม “วันวิชาการ คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์” ทำให้เกิดการเรียนรู้ล่วงหน้า การแลกเปลี่ยนความรู้ และการสะสมองค์ความรู้ภายในหลักสูตรอย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้ลดการสูญเสียองค์ความรู้จากรุ่นสู่รุ่น เพิ่มประสิทธิภาพของการเรียนรู้แบบสตูดิโอ และสร้างวัฒนธรรมการเรียนรู้ร่วมกันในชุมชนวิชาการของคณะ รวมทั้งเป็นกลไกสำคัญในการพัฒนาคุณภาพการศึกษาและการปรับปรุงหลักสูตรอย่างต่อเนื่อง
ความรู้ที่สำคัญที่นำมาใช้
ประเภทของความรู้และที่มาของความรู้
- ความรู้แบบชัดแจ้ง (Explicit Knowledge)
- หลักการจัดการเรียนรู้แบบสตูดิโอ (Studio-Based Learning) ในหลักสูตรสถาปัตยกรรมศาสตร์
- แนวคิดการจัดการความรู้ และการแลกเปลี่ยนเรียนรู้
- แนวทางการสร้างชุมชนการเรียนรู้ทางวิชาการ
- แนวทางการจัดนิทรรศการและการนำเสนอผลงานออกแบบในสถาบันการศึกษาด้านสถาปัตยกรรม
- ความรู้ที่ฝังลึกอยู่ในตัวคน (Tacit Knowledge)
- เจ้าของความรู้ นักศึกษาทุกชั้นปีในหลักสูตรสถาปัตยกรรมศาสตรบัณฑิต คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ โดยความรู้ดังกล่าวครอบคลุม
- องค์ความรู้ และทักษะจากการเรียนรู้ของนักศึกษาแต่ละชั้นปี
- เทคนิคการทำงาน และบทเรียนจากกระบวนการออกแบบของนักศึกษาแต่ละชั้นปี
- ประสบการณ์การวิพากษ์ผลงาน และการนำเสนอผลงานต่อผู้ทรงคุณวุฒิ
รายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับความรู้ที่นำมาใช้
แนวปฏิบัตินี้พัฒนาขึ้นจากการผสมผสานระหว่างองค์ความรู้เชิงทฤษฎีเกี่ยวกับการเรียนรู้แบบสตูดิโอและการจัดการความรู้ในองค์กรการศึกษา เพื่อเปิดโอกาสให้ความรู้และประสบการณ์การเรียนรู้ของนักศึกษาในรายวิชาออกแบบสถาปัตยกรรม สามารถถ่ายทอดผ่านนักศึกษาต่างชั้นปี โดยนำกระบวนการนำเสนอผลงาน การวิพากษ์งาน และการจัดนิทรรศการผลงานมาใช้เป็นเครื่องมือและกลไก ส่งผลให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ การถ่ายทอดประสบการณ์ และการสะสมองค์ความรู้ภายในหลักสูตรอย่างต่อเนื่อง ลดการสูญเสียโอกาสของการตกหล่นของความรู้ระหว่างนักศึกษาต่างชั้นปี
2. การวางแผน
ตัวชี้วัดความสำเร็จในการดำเนินงาน
ตัวชี้วัดหลัก
- ยุทธศาสตร์ที่ 1 KR1.2.1 มีการปรับเปลี่ยนกระบวนการเรียนการสอนให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลงในปัจจุบัน และสอดคล้องกับวัตถุประสงค์การสอนมุ่งสู่ผลลัพธ์การเรียนรู้ที่คาดหวัง
รายละเอียดตัวชี้วัด
แนวปฏิบัตินี้สอดคล้องกับยุทธศาสตร์ที่ 1 สร้างความเป็นเลิศทางการศึกษาและการผลิตบัณฑิต ใน Objective 1.2 กระบวนการจัดการเรียนการสอนและการพัฒนานักศึกษามีคุณภาพ และเป็นนวัตกรรมที่มุ่งเน้นผลลัพธ์ผู้เรียน และ Key Result 1.2.1 มีการปรับเปลี่ยนกระบวนการเรียนการสอนให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลงในปัจจุบัน และสอดคล้องกับวัตถุประสงค์การสอนมุ่งสู่ผลลัพธ์การเรียนรู้ที่คาดหวัง โดยกิจกรรมวันวิชาการ คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ เป็นกลไกที่ช่วยพัฒนากระบวนการเรียนรู้แบบสตูดิโอผ่านการนำเสนอผลงาน การวิพากษ์งาน และการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ระหว่างนักศึกษาข้ามชั้นปี อันนำไปสู่การยกระดับคุณภาพการเรียนรู้ของผู้เรียน
ขั้นตอนการดำเนินงาน
ขั้นตอนการดำเนินงานเป็นไปตามแนวทาง PDCA
- คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์กำหนดแนวทางการจัดกิจกรรม “วันวิชาการ คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์” ให้สอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของโครงการ ได้แก่ การส่งเสริมการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ระหว่างนักศึกษาข้ามชั้นปี การนำเสนอผลงานออกแบบ และการสร้างชุมชนการเรียนรู้ทางวิชาการ โดยนำผลการประเมินและข้อเสนอแนะจากการจัดกิจกรรมในครั้งที่ผ่านมา มาปรับปรุงและพัฒนาแนวทางการจัดกิจกรรม
- แต่งตั้งคณะกรรมการดำเนินงานเพื่อวางแผนและกำหนดแนวทางการดำเนินงานให้เป็นไปตามวัตถุประสงค์ของโครงการ
- จัดประชุมวางแผนการดำเนินงาน กำหนดรูปแบบกิจกรรม ตารางเวลา และแบ่งความรับผิดชอบของคณะกรรมการตามบทบาทหน้าที่
- คณาจารย์ผู้สอนในรายวิชาออกแบบสถาปัตยกรรมแต่ละชั้นปีเตรียมความพร้อมของนักศึกษา และกำหนดแนวทางการนำเสนอผลงานออกแบบขั้นสุดท้ายของนักศึกษา
- ดำเนินการจัดกิจกรรมวันวิชาการ โดยเปิดโอกาสให้นักศึกษานำเสนอผลงานต่อคณาจารย์ เพื่อนนักศึกษา และผู้ทรงคุณวุฒิจากภายนอก ทั้งในรูปแบบการนำเสนอผลงานด้วยวาจาและการจัดแสดงนิทรรศการ คณาจารย์และผู้ทรงคุณวุฒิร่วมวิพากษ์ผลงาน ให้ข้อเสนอแนะ และแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกับนักศึกษา พร้อมทั้งส่งเสริมให้นักศึกษามีส่วนร่วมในการแลกเปลี่ยนประสบการณ์ เทคนิคการทำงาน และบทเรียนจากกระบวนการออกแบบ
- คัดเลือกและบันทึกผลงานนักศึกษาที่โดดเด่นไว้ในฐานข้อมูลสาธารณะของคณะ เพื่อเผยแพร่ในรูปแบบดิจิทัล (Digital Platform)
- รวบรวมความคิดเห็นและข้อเสนอแนะจากคณาจารย์ ผู้ทรงคุณวุฒิ และนักศึกษาเกี่ยวกับคุณภาพของผลงานและรูปแบบการจัดกิจกรรม
- วิเคราะห์ผลลัพธ์ของกิจกรรมในด้านการเรียนรู้ของนักศึกษา การแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ และประสิทธิภาพของการจัดกิจกรรม
- สรุปผลการดำเนินงานและจัดทำรายงานผลโครงการ เพื่อนำข้อมูลไปใช้ในการปรับปรุงและพัฒนาการจัดกิจกรรมในครั้งต่อไป
ทรัพยากรที่ใช้
- งบประมาณโครงการวันวิชาการ คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์
- อุปกรณ์เพื่อการจัดนิทรรศการ การนำเสนองาน
- สถานที่ อาคาร 19 คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์
3. การลงมือปฏิบัติ
สรุปสิ่งที่ได้ลงมือปฏิบัติจริงในแต่ละขั้นตอน
คณะกรรมการดำเนินงานวันวิชาการ คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ ได้ดำเนินการปฏิบัติงานตามขั้นตอนที่กำหนดไว้ โดยมีการวางแผนการจัดกิจกรรม การประสานงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง การเตรียมความพร้อมด้านสถานที่ อุปกรณ์ และการประชาสัมพันธ์กิจกรรมให้กับนักศึกษาและผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง ตลอดจนการดำเนินกิจกรรมตามกำหนดการที่วางไว้ และการติดตามประเมินผลหลังการจัดกิจกรรม เพื่อให้การดำเนินงานเป็นไปตามวัตถุประสงค์ของโครงการ
ปัญหาและอุปสรรคที่พบระหว่างทาง รวมถึงแนวทางในการแก้ไข
ปัญหาและอุปสรรคที่พบในการจัดกิจกรรมในแต่ละครั้งมีความแตกต่างกันไป ขึ้นอยู่กับลักษณะรูปแบบของกิจกรรม รวมถึงพฤติกรรมการตัดสินใจเข้าร่วมกิจกรรมของนักศึกษาในแต่ละช่วงเวลา ตัวอย่างเช่น ในกรณีที่กิจกรรมให้ความสำคัญเฉพาะกลุ่มนักศึกษาที่ได้รับการคัดเลือกให้เป็นผู้มีผลงานดีเด่น อาจทำให้นักศึกษาส่วนใหญ่รู้สึกว่าไม่ได้มีส่วนร่วมกับกิจกรรม ส่งผลให้ไม่เห็นความสำคัญและไม่ได้เข้าร่วมกิจกรรมตามวัตถุประสงค์ของโครงการ
ดังนั้น คณะกรรมการดำเนินงานจึงได้ปรับแนวทางการจัดกิจกรรม โดยหลีกเลี่ยงการออกแบบกิจกรรมที่จำกัดการมีส่วนร่วมเฉพาะกลุ่ม และพยายามพัฒนารูปแบบกิจกรรมที่เปิดโอกาสให้นักศึกษาทุกคนสามารถเข้ามามีส่วนร่วมได้มากขึ้น เพื่อสร้างบรรยากาศการเรียนรู้ร่วมกัน และเพิ่มระดับการมีส่วนร่วมของนักศึกษาในภาพรวมของคณะ
4. การตรวจสอบและวัดผล
วิธีการวัดผลและประเมินผล
การวัดผลและประเมินผลการดำเนินกิจกรรมวันวิชาการของคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ ดำเนินการผ่านหลายวิธี ได้แก่ การประเมินจากจำนวนผู้เข้าร่วมกิจกรรม การสังเกตการมีส่วนร่วมของนักศึกษาในแต่ละกิจกรรม การรวบรวมความพึงพอใจ ข้อคิดเห็น และข้อเสนอแนะจากผู้เข้าร่วมกิจกรรม รวมถึงการประชุมสรุปผลการดำเนินงานของคณะกรรมการหลังเสร็จสิ้นกิจกรรม เพื่อประเมินประสิทธิภาพของรูปแบบกิจกรรม กระบวนการดำเนินงาน และความสอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของโครงการ
ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น
จากการดำเนินกิจกรรมวันวิชาการ พบว่านักศึกษามีโอกาสนำเสนอผลงานทางวิชาการและผลงานออกแบบต่อสาธารณะมากขึ้น กิจกรรมช่วยส่งเสริมบรรยากาศการเรียนรู้ร่วมกันภายในคณะ และสร้างพื้นที่สำหรับการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นระหว่างนักศึกษา คณาจารย์ และผู้เข้าร่วมกิจกรรม นอกจากนี้ยังช่วยกระตุ้นให้นักศึกษาตระหนักถึงความสำคัญของการพัฒนาผลงานทางวิชาการและการมีส่วนร่วมในกิจกรรมของคณะ
การเปรียบเทียบผลลัพธ์กับเป้าหมายและตัวชี้วัดความสำเร็จ
เมื่อเปรียบเทียบผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นกับเป้าหมายของโครงการ พบว่าการดำเนินกิจกรรมสามารถบรรลุวัตถุประสงค์ในด้านการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของนักศึกษา การเผยแพร่ผลงานทางวิชาการ และการสร้างบรรยากาศทางวิชาการภายในคณะได้ในระดับที่น่าพอใจ ทั้งในด้านจำนวนผู้เข้าร่วมกิจกรรม ความหลากหลายของผลงานที่นำเสนอ และการมีส่วนร่วมของนักศึกษาในกิจกรรมต่าง ๆ
ปัจจัยสำคัญที่ทำให้แนวปฏิบัตินี้ประสบความสำเร็จ
ปัจจัยสำคัญที่ส่งผลให้การดำเนินกิจกรรมประสบความสำเร็จ ได้แก่ การวางแผนและการทำงานร่วมกันอย่างเป็นระบบของคณะกรรมการดำเนินงาน การออกแบบกิจกรรมที่เปิดโอกาสให้นักศึกษาหลากหลายกลุ่มสามารถเข้ามามีส่วนร่วมได้ การสนับสนุนจากคณาจารย์และบุคลากรภายในคณะ ตลอดจนการสื่อสารและประชาสัมพันธ์กิจกรรมอย่างต่อเนื่อง ซึ่งช่วยสร้างการรับรู้และกระตุ้นให้นักศึกษาเข้าร่วมกิจกรรมมากขึ้น
5. การปรับปรุงและพัฒนา
แนวทางการปรับปรุงเพื่อให้ได้ผลลัพธ์ที่ดี
จากการประเมินผลการดำเนินกิจกรรมที่ผ่านมา คณะกรรมการดำเนินงานเห็นควรให้มีการปรับปรุงรูปแบบการจัดกิจกรรมให้มีความหลากหลายและสอดคล้องกับความสนใจของนักศึกษามากยิ่งขึ้น โดยมุ่งเน้นการออกแบบกิจกรรมที่เปิดโอกาสให้นักศึกษาทุกระดับชั้นสามารถมีส่วนร่วมได้ นอกจากนี้ ควรเพิ่มช่องทางการประชาสัมพันธ์กิจกรรมให้เข้าถึงนักศึกษาได้อย่างทั่วถึง รวมทั้งส่งเสริมการมีส่วนร่วมของนักศึกษาในการเสนอแนวคิดหรือร่วมออกแบบกิจกรรม เพื่อให้กิจกรรมมีความสอดคล้องกับความต้องการของผู้เข้าร่วมมากขึ้น อีกทั้งควรมีการกำหนดกระบวนการติดตามและประเมินผลอย่างต่อเนื่อง เพื่อนำข้อเสนอแนะมาปรับปรุงการดำเนินงานในครั้งต่อไป
แนวทางในการขยายผลในวงกว้างหรือข้อเสนอแนะเพื่อให้กลายเป็นระเบียบปฏิบัติหรือมาตรฐาน
เพื่อให้การดำเนินกิจกรรมวันวิชาการเกิดความต่อเนื่องและสามารถนำไปใช้เป็นแนวปฏิบัติในระยะยาว ควรมีการจัดทำแนวทางหรือคู่มือการดำเนินงานที่ระบุขั้นตอนการวางแผน การดำเนินกิจกรรม และการประเมินผลอย่างชัดเจน รวมถึงกำหนดบทบาทหน้าที่ของคณะกรรมการดำเนินงานในแต่ละส่วนอย่างเป็นระบบ นอกจากนี้ อาจส่งเสริมให้มีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้แนวทางการจัดกิจกรรมกับหน่วยงานหรือคณะอื่น ๆ ภายในมหาวิทยาลัย เพื่อพัฒนาแนวปฏิบัติที่ดีร่วมกัน และยกระดับกิจกรรมวันวิชาการให้เป็นกิจกรรมสำคัญที่สนับสนุนบรรยากาศทางวิชาการของมหาวิทยาลัยในภาพรวม
6. ข้อมูลประกอบ
ตัวอย่างภาพและคลิปวิดิโอบันทึกกิจกรรมวันวิชาการ คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์
https://www.facebook.com/share/p/1GiYaXwEVu/
2 วันจัดเต็ม Academic Week 2025! | คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ ม.รังสิต – WISDOM MEDIA
https://www.facebook.com/share/p/18Pc6N2ywq/
งานสัปดาห์วิชาการ Academic Week สถ.ลงลาน #1 จัดโดยคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ ม.รังสิต
