รางวัลชมเชย ปีการศึกษา 2568
ยุทธศาสตร์ที่ 1 : KR ไม่ระบุ
การจัดการเรียนรู้ในบริบทพหุวัฒนธรรมในระดับบัณฑิตศึกษา
ผู้จัดทำโครงการ
ดร.มลิวัลย์ ประดิษฐ์ธีระ
วิทยาลัยครูสุริยเทพ
1. บริบทและความสำคัญ
วิทยาลัยครูสุริยเทพ มหาวิทยาลัยรังสิต จัดการเรียนการสอนในระดับบัณฑิตศึกษา ปัจจุบัน มีหลักสูตรจำนวน 4 หลักสูตร ได้แก่ หลักสูตรศึกษาศาสตรดุษฎีบัณฑิตสาขาวิชาการศึกษา หลักสูตรศึกษาศาสตรมหาบัณฑิตสาขาการศึกษาระบบสองภาษา หลักสูตรศึกษาศาสตรฒหาบัณฑิตสาขาวิชาหลักสูตรและการสอน และหลักสูตรศึกษษศาสตรมหาบัณฑิตสาขาวิชาการบริหารการศึกษา โดยมีนักศึกษานานาชาติมากกว่าร้อยละ 90 มาจากทุกทวีปทั่วโลก ไม่ว่า เอเชีย อเมริกา แอฟริกา ยุโรป นักศึกษามีความสามารถในการใช้ภาษาอังกฤษ (ซึ่งเป็นภาษากลางในการเรียนการสอน) ในระดับแตกต่างกัน ที่สำคัญกว่านั้นคือ การมีความหลากหลายทางวัฒนธรรม วิทยาลัยครูสุริยเทพจึงได้มีการกำหนดใช้แนวทาง การจัดการเรียนรู้แบบพหุวัฒนธรรม (Multicultural Education) เพื่อให้ผู้เรียนจากหลากหลายประเทศสามารถเรียนรู้ร่วมกันได้ ด้วยความเข้าใจความแตกต่าง และนำไปสู่การพัฒนาทักษะครูในบริบทสากลได้ การที่ครูมีความเข้าใจบริบทความแตกต่างหลากหลายทางวัฒนธรรมนั้น นับเป็นการสร้าง “Global pedagogies”ซึ่งเป็นทักษะการสอนสากลที่จำเป็นสำหรับครูในทศวรรษที่ 21
นอกจากนี้ การจัดการเรียนรู้แบบพหุวัฒนธรรมยังเป็นการเรียนการสอนที่ตอบสนองต่อความหลากหลายทางวัฒนธรรมโดยตรง (Cultural responsive teaching -CRT) โดยใช้พื้นฐานความรู้เดิมและประสบการณ์ของนักศึกษามาเป็นสื่อกลางในการเรียนรู้ ตลอดจนการที่ผู้สอนใช้กลยุทธ์การใช้ภาษาและเทคโนโลยีที่หลากหลายในชั้นเรียน เพื่อเปิดโอกาสให้นักศึกษาที่ไม่ได้ใช้ภาษาอังกฤษเป็นภาษาแม่ สามารถดึงศักยภาพออกมาได้เต็มที่ (Translanguaging strategies)
การจัดการเรียนรู้ในบริบทพหุวัฒนธรรมนั้น ต้องให้ความสำคัญกับหลักการพื้นฐานต่อไปนี้
- Inclusiveness (การมีส่วนร่วมของทุกวัฒนธรรม)
- Respect Diversity (เคารพความแตกต่าง)
- Global Competence (ทักษะพลเมืองโลก)
- Collaborative Learning (การเรียนรู้ร่วมกัน)
ในการนี้ จึงอาจกล่าวได้ว่า การจัดการเรียนรู้ในบริบทพหุวัฒนธรรม ไม่ได้เป็นเพียง “ความท้าทาย” แต่เป็น “ห้องปฏิบัติการทางสังคม” (Social Lab) ที่ดีที่สุดสำหรับการฝึกทักษะครูในยุคพลเมืองโลก
แนวปฏิบัตินี้จัดทำขึ้นเพื่อเป้าหมายอะไร (เช่น เพิ่มประสิทธิภาพ ลดต้นทุน เพิ่มความพึงพอใจ)
การจัดการเรียนรู้ในบริบทพหุวัฒนธรรม ของวิทยาลัยครูสุริยเทพ มีวัตถุประสงค์สำคัญในการพัฒนาผู้เรียน ดังนี้
- ด้านความรู้ (Knowledge)
- นักศึกษามีความรู้เกี่ยวกับแนวคิด การศึกษาแบบพหุวัฒนธรรม
- เข้าใจความแตกต่างด้านวัฒนธรรม ภาษา ศาสนา และค่านิยมของผู้เรียนจากประเทศต่าง ๆ
- เข้าใจการจัดการเรียนรู้ในห้องเรียนที่มีความหลากหลายทางวัฒนธรรม
- ด้านทักษะ (Skills)
- สามารถออกแบบการจัดการเรียนรู้ที่คำนึงถึงความหลากหลายของผู้เรียน
- สามารถสื่อสารและทำงานร่วมกับผู้เรียนต่างวัฒนธรรมได้อย่างมีประสิทธิภาพ
- มีทักษะการแก้ปัญหาความขัดแย้งทางวัฒนธรรมในห้องเรียน
- ด้านเจตคติ (Attitude)
- มีทัศนคติที่เปิดกว้าง เคารพความแตกต่างทางวัฒนธรรม
- มีความตระหนักเรื่องความเท่าเทียมและความยุติธรรมทางการศึกษา
- เห็นคุณค่าของความหลากหลายทางวัฒนธรรมในสังคมโลก
การจัดการเรียนรู้ในบริบทพหุวัฒนธรรมนั้น ดำเนินการดังนี้
1 การจัดกิจกรรมการเรียนรู้
1) Multicultural Classroom Discussion
- เปิดพื้นที่ให้ผู้เรียนจากแต่ละประเทศนำเสนอวัฒนธรรมของตน เช่น ระบบการศึกษา ภาษา อาหาร ประเพณี
2) Collaborative Learning
- จัดกลุ่มนักศึกษาที่มีสัญชาติแตกต่างกันทำโครงงานร่วมกัน เช่น เปรียบเทียบระบบการศึกษาของแต่ละประเทศ ออกแบบบทเรียนสำหรับเด็กหลากหลายวัฒนธรรม
3) Case Study
- วิเคราะห์กรณีศึกษา เช่น การจัดการความขัดแย้งทางวัฒนธรรมในห้องเรียน การสอนเด็กต่างชาติในโรงเรียนนานาชาติ
4) Project-based Learning
ตัวอย่างโครงงาน เช่น ออกแบบ แผนการสอนแบบพหุวัฒนธรรม (Multicultural Lesson Plan)
สร้างกิจกรรมสอนเด็กที่มีหลายภาษา
5) Cultural Exchange Activity
กิจกรรม เช่น International Culture Day Cultural Presentation Teaching Simulation ในห้องเรียนพหุวัฒนธรรม
2. การวัดและประเมินผล (Assessment)
ควรใช้ Authentic Assessment หรือการประเมินตามสภาพจริง
1) การประเมินด้านความรู้
- แบบทดสอบ
- การเขียน Reflection
- รายงานการวิเคราะห์แนวคิด Multicultural Education
2) การประเมินด้านทักษะ
- การนำเสนอผลงานกลุ่ม
- การออกแบบแผนการสอน
- การสอนจำลอง (Micro Teaching)
3) การประเมินด้านเจตคติ
- แบบประเมินทัศนคติ
- การสะท้อนคิด (Reflection Journal)
- การประเมินจากเพื่อน (Peer Assessment)
3. ตัวอย่างเกณฑ์การประเมิน (Rubric)
ด้านประเมินวิธีประเมินสัดส่วนคะแนนความรู้แบบทดสอบ / รายงาน 30% ทักษะโครงงาน / การสอนจำลอง 40%การทำงานร่วมกันการทำงานกลุ่ม / Peer evaluation20% เจตคติพหุวัฒนธรรมReflection10%
ความรู้ที่สำคัญที่นำมาใช้
ประเภทของความรู้และที่มาของความรู้
ความรู้แบบชัดแจ้ง (Explicit Knowledge)
- ความรู้จากคลังความรู้ของเว็บไซต์ระบบการจัดการความรู้
- (http://lc.rsu.ac.th/km/Knowledgebase และ https://rkms.rsu.ac.th/)
ระบุแนวปฏิบัติที่ดีที่นำมาใช้
- อื่น ๆ (โปรดระบุ) ความรู้และประสบการณ์ของคณาจารย์ของวิทยาลัยครูสุริยเทพ
ความรู้ที่ฝังลึกอยู่ในตัวคน (Tacit Knowledge)
- อื่น ๆ (ระบุ) ความรู้และประสบการณ์ของคณาจารย์ของวิทยาลัยครูสุริยเทพ
2. การวางแผน
ตัวชี้วัดความสำเร็จในการดำเนินงาน
ตัวชี้วัดหลัก (ระบุได้เพียง 1 ตัวชี้วัด ซึ่งมีเกณฑ์ที่สามารถเทียบเคียงหรือแปลผลได้)
- ยุทธศาสตร์ที่ 1 โปรดระบุ KR สร้างความเป็นเลิศและการผลิตบัณฑิต (Excellence in Education)
ขั้นตอนการดำเนินงาน
เพื่อให้การดำเนินงานเพื่อมุ่งไปสู่ความสำเร็จในการจัดการเรียนรู้ในบริบทพหุวัฒนธรรม ประสบความสำเร็จ วิทยาลัยครูสุริยเทพได้ดำเนินการดังนี้
- วิทยาลัยครูสุริยเทพกำหนดนโนบายด้านการออกแบบเนื้อหารายวิชาที่คำนึงถึงความหลากหลายของผู้เรียน มีกิจกรรมการเรียนรู้แบบ Multicultural classroom discussion ที่สอดแทรกประเด็นความหลากหลายทุกด้าน รวมทั้งการรู้ร่วมกันในบริบทข้ามวัฒนธรรม (Collaborative learning) การทำวิจัยร่วมกัน (Action research) รวมทั้งการออกแบบการวัดและประเมินผลที่จะต้องถูกปรับปรุงให้สะท้อนวิสัยทัศน์ Global citizen และให้ของผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง (Learners’centered)
- กำหนดนโนบายการจัดโครงการและกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน ทั้งกิจกรรมในและนอกชั้นเรียน ที่จะช่วยพัฒนาความเข้าใจความแตกต่างทางวัฒนธรรม ตลอดจนการทำงานร่วมกันในหมู่ผู้เรียน ในชุมชน สังคม และหน่วยงานหรือสถานที่ที่ไปจัดโครงการและกิจกรรม เช่น พิธีไหว้ครูประจำปีการศึกษา การเยี่ยมโรงเรียนและศูนย์การเรียนรู้ต่างๆ การอาสาสอนหนังสือในโรงเรียนต่างๆ การจัดค่ายวิชาการแก่นักเรียนในโรงเรียน นำนักศึกษาต่างชาติร่วมพิธีทำบุญในวันสำคัญทางศาสนา กิจกรรมวันเฉลิมพระชนมพรรษา
- กำหนดนโยบายการบริหารจัดการภายในวิทยาลัยครูสุริยเทพเพื่อสร้างสภาพแวดล้อมความหลากหลายทางวัฒนธรรม โดยเฉพาะอย่างยิ่งเพื่อการสื่อสารที่ชัดเจนถูกต้อง กำหนดให้ประกาศ/คำสั่งที่เกี่ยวข้อง มี 3 ภาษา ได้แก่ ภาษาไทย ภาษาอังกฤษ และภาษาจีน (เอกสารภาษาจีน ต้องขอความอนุเคราะห์จากสถาบันจีน-ไทย และสาขาวิชาภาษาจีน วิทยาลัยศิลปศาสตร์) ตัวอย่างเช่น ประกาศนโยบายยกเว้นของขวัญ/ของกำนัล (No gift Policy) คำแสดงความยินดีแก่บ้ณฑิตผู้จบการศึกษา คำกล่าวในพิธีไหว้ครูประจำปี เป็นต้น
- กำหนดนโยบายที่เปิดโอกาสให้ผู้เรียน/นักศึกษาสามารถจัดกิจกรรมหรือนำเสนอวัฒนธรรมของประเทศตนได้ เช่น พิธีถวายพระพรพระมหากษัตริย์แห่งราชอาณาจักรภูฏาน การจัดงานเฉลิมฉลองวันตรุษจีน ฉลองวันชาติภูฏาน เป็นต้น
ทรัพยากรที่ใช้ (งบประมาณ อุปกรณ์ เครื่องมือ)
โครงการและกิจกรรมต่างๆที่เกี่ยวข้องได้ถูกกำหนดอยู่ในแผนการดำเนินงานประจำปีของวิทยาลัย/หลักสูตรต่างๆ ของวิทยาลัยครูสุริยเทพ
3. การลงมือปฏิบัติ
สรุปสิ่งที่ได้ลงมือปฏิบัติจริงในแต่ละขั้นตอน
- มีรายวิชาที่คำนึงถึงความหลากหลายของผู้เรียนและผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง มีกิจกรรมการเรียนรู้แบบ Multicultural classroom discussion ที่สอดแทรกประเด็นความหลากหลายทุกด้าน รวมทั้งการรู้ร่วมกันในบริบทข้ามวัฒนธรรม (Collaborative learning) การทำวิจัยร่วมกัน (Action research) รวมทั้งการออกแบบการวัดและประเมินผลที่จะต้องถูกปรับปรุงให้สะท้อนวิสัยทัศน์ Global citizen และให้ของผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง (Learners’centered)
- มีการจัดโครงการและกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน ทั้งกิจกรรมในและนอกชั้นเรียน ที่จะช่วยพัฒนาความเข้าใจความแตกต่างทางวัฒนธรรม ตลอดจนการทำงานร่วมกันในหมู่ผู้เรียน ในชุมชน สังคม และหน่วยงานหรือสถานที่ที่ไปจัดโครงการและกิจกรรม เช่น พิธีไหว้ครูประจำปีการศึกษา การเยี่ยมโรงเรียนและศูนย์การเรียนรู้ต่างๆ การอาสาสอนหนังสือในโรงเรียนต่างๆ การจัดค่ายวิชาการแก่นักเรียนในโรงเรียน นำนักศึกษาต่างชาติร่วมพิธีทำบุญในวันสำคัญทางศาสนา กิจกรรมวันเฉลิมพระชนมพรรษา
- มีประกาศ/คำสั่งที่เกี่ยวข้อง มี 3 ภาษา ได้แก่ ภาษาไทย ภาษาอังกฤษ และภาษาจีน (เอกสารภาษาจีน ต้องขอความอนุเคราะห์จากสถาบันจีน-ไทย และสาขาวิชาภาษาจีน วิทยาลัยศิลปศาสตร์) ตัวอย่างเช่น ประกาศนโยบายยกเว้นของขวัญ/ของกำนัล (No gift Policy) คำแสดงความยินดีแก่บ้ณฑิตผู้จบการศึกษา คำกล่าวในพิธีไหว้ครูประจำปี เป็นต้น
- เปิดโอกาสให้ผู้เรียน/นักศึกษาสามารถจัดกิจกรรมหรือนำเสนอวัฒนธรรมของประเทศตนได้ เช่น พิธีถวายพระพรพระมหากษัตริย์แห่งราชอาณาจักรภูฏาน การจัดงานเฉลิมฉลองวันตรุษจีน ฉลองวันชาติภูฏาน เป็นต้น
ปัญหาและอุปสรรคที่พบระหว่างทาง รวมถึงแนวทางในการแก้ไข
ปัญหาที่พบมักมาจาก
- การสื่อสารทางภาษาสำหรับนักศึกษาที่อาจพูดภาษาอังกฤษไม่เข้มแข็ง ซึ่งปัญหานี้ วิทยาลัยครูสุริยเทพจะแนะนำให้นักศึกษาสอบวัดระดับความสามารถทางภาษาอังกฤษและให้เรียนรายวิชาภาษาอังกฤษ เพราะเป็นความจำเป็นในการเขียนเล่มวิทยานิพนธ์ในท้ายที่สุด
ความไม่เข้าใจวิธีปฏิบัติทางวัฒนธรรมอย่างเหมาะสมของนักศึกษา (กาละเทศะ) ซึ่งในเรื่องนี้ แก้ไขด้วยการจัดให้มีกิจกรรมทางวัฒนธรรมและมอบหมายอาจารย์ในหลักสูตรหรืออาจารย์ที่ปรึกษาให้คำปรึกษาแนะนำ
4. การตรวจสอบและวัดผล
วิธีการวัดผลและประเมินผล
- หากเป็นรายวิชา วัดและประเมินผลจากผลลัพท์การเรียนการสอน (Learning outcomes)
- วัดความพึงพอใจจากการจัดโครงการและกิจกรรมทั้งในและนอกหลักสูตร
- การสังเกตผู้เรียนของอาจารย์ในหลักสูตรหรืออาจารย์ที่ปรึกษาในเรื่อง ทัศนคติ ความสุข ความพึงพอใจ
ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น
- ในการประเมินคุณภาพการสอนของคณาจารย์โดยนักศึกษา มีผลคะแนนเฉลี่ยอยู่ในระดับดี-ดีมาก
- การประเมินโครงการและกิจกรรมของทุกหลักสูตร มีผลคะแนนเฉลี่ยอยู่ในระดับดีมาก
- นักศึกษามีความสามัคคี มีทัศนคติที่ดีต่อกัน
ปัจจัยสำคัญที่ทำให้แนวปฏิบัตินี้ประสบความสำเร็จ
ความมุ่งมั่นของคณาจารย์ในการพัฒนาวิชาการ โดยการออกแบบบทเรียน จัดการเรียนการสนด้วยความเข้าใจบริบทความแตกต่างหลากหลายทางวัฒนธรรมของผู้เรียน
5. การปรับปรุงและพัฒนา
แนวทางการปรับปรุงเพื่อให้ได้ผลลัพธ์ที่ดี
สำรวจความคิดเห็นของผู้เรียนและผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย เพื่อเป้าหมายในการสร้าง Multicultural Classroom และ Global Community ที่แท้จริง
แนวทางในการขยายผลในวงกว้างหรือข้อเสนอแนะเพื่อให้กลายเป็นระเบียบปฏิบัติหรือมาตรฐานในการทำงาน
การเทียบสมรรถนะ (Benchmarking) หรือเทียบแนวทางปฏิบัติกับคณะวิชาอื่นที่ให้ความสำคัญกับการจัดการเรียนรู้ในบริบทพหุวัฒนธรรม เพื่อนำไปสู่การพัฒนาในอนาคต
6. ข้อมูลประกอบ
ตัวอย่างภาพกิจกรรม
