รางวัลดีเด่น ปีการศึกษา 2568
ยุทธศาสตร์ที่ 5 : KR 5.2.1/1
โมเดลความร่วมมือระดับหลักสูตรเพื่อผลิตบัณฑิตพันธุ์ใหม่และยกระดับชื่อเสียงระดับชาติ
ผู้จัดทำโครงการ
รศ.ดร.วงศกร เจริญพานิชเสรี
วิทยาลัยนวัตกรรมดิจิทัลเทคโนโลยี
1. บริบทและความสำคัญ
ระบบการผลิตบัณฑิตเผชิญความท้าทายจากการเปลี่ยนแปลงของภาคอุตสาหกรรมที่รวดเร็ว โดยงานจริงต้องอาศัยสมรรถนะเชิงปฏิบัติและการบูรณาการข้ามศาสตร์มากกว่าความรู้เชิงทฤษฎี ขณะที่หลักสูตรแม้มีรอบปรับทุก 5 ปี แต่ในทางปฏิบัติการปรับเปลี่ยนมักจำกัด ทำให้เกิดช่องว่างระหว่าง “สิ่งที่เรียน” กับ “สิ่งที่ใช้จริง” บัณฑิตจำนวนไม่น้อยยังไม่สามารถทำงานได้ทันที
ความร่วมมือระดับมหาวิทยาลัยหรือคณะเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ หากภาคอุตสาหกรรมไม่ได้มีส่วนร่วมในระดับหลักสูตรจริง ก็ไม่สามารถร่วมออกแบบ PLO หรือโครงสร้างรายวิชาได้อย่างตรงจุด แม้นโยบาย “ผลิตบัณฑิตพันธุ์ใหม่” จะส่งเสริมแนวคิดดังกล่าว แต่หากดำเนินการแบบโครงการเฉพาะกิจ ก็ไม่ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างอย่างยั่งยืน
จึงริเริ่มพัฒนา “โมเดลความร่วมมือระดับหลักสูตร” เพื่อให้การปรับหลักสูตรและความร่วมมือกับอุตสาหกรรมเกิดขึ้นอย่างเป็นระบบในระดับหลักสูตรจริง นำไปสู่คุณภาพบัณฑิตและการยอมรับระดับชาติอย่างเป็นรูปธรรม
แนวปฏิบัตินี้จัดทำขึ้นเพื่อเป้าหมายอะไร (เช่น เพิ่มประสิทธิภาพ ลดต้นทุน เพิ่มความพึงพอใจ)
- ปรับหลักสูตรให้ทันสมัยเชิงโครงสร้าง โดยอ้างอิงมาตรฐานวิชาชีพและความต้องการอุตสาหกรรมจริง
- สร้างความร่วมมือระดับหลักสูตรที่มีบทบาทจริงในการออกแบบ สอน และประเมินผู้เรียน
- เพิ่มความพร้อมของบัณฑิตให้สามารถทำงานได้ทันที ลดภาระการฝึกอบรมของสถานประกอบการ
- ยกระดับการยอมรับและชื่อเสียงของหน่วยงานในระดับชาติผ่านผลลัพธ์เชิงประจักษ์
ความรู้ที่สำคัญที่นำมาใช้
ประเภทของความรู้และที่มาของความรู้
- ความรู้แบบชัดแจ้ง (Explicit Knowledge)
- อื่น ๆ (โปรดระบุ) นโยบายและแนวทางโครงการผลิตบัณฑิตพันธุ์ใหม่ของสำนักงานปลัดกระทรวง อว., แนวคิด Outcome-Based Education (OBE) และ Program Learning Outcomes (PLO), กรอบมาตรฐานคุณวุฒิระดับอุดมศึกษา (TQF), แผนยุทธศาสตร์มหาวิทยาลัยรังสิต พ.ศ. 2565–2569 และข้อบังคับที่เกี่ยวข้องกับการศึกษาตลอดชีวิตและระบบคลังหน่วยกิต
- ความรู้ที่ฝังลึกอยู่ในตัวคน (Tacit Knowledge)
- เจ้าของความรู้/สังกัด รศ.ดร.วงศกร เจริญพานิชเสรี วิทยาลัยนวัตกรรมดิจิทัลเทคโนโลยี
รายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับความรู้ที่นำมาใช้
แนวปฏิบัตินี้บูรณาการนโยบายโครงการผลิตบัณฑิตพันธุ์ใหม่ และแนวคิด Outcome-Based Education บนฐาน Program Learning Outcomes เข้ากับประสบการณ์ของหัวหน้าหลักสูตรและคณาจารย์ในการทำงานร่วมกับภาคอุตสาหกรรมในระดับหลักสูตร
2. การวางแผน
ตัวชี้วัดความสำเร็จในการดำเนินงาน
ตัวชี้วัดหลัก (ระบุได้เพียง 1 ตัวชี้วัด ซึ่งมีเกณฑ์ที่สามารถเทียบเคียงหรือแปลผลได้)
- ยุทธศาสตร์ที่ 5 การบริหารภาพลักษณ์และการสร้างความมีชื่อเสียง
- โปรดระบุ KR 5.2.1/1 ผู้บริหาร คณาจารย์ บุคลากร และหน่วยงานมีชื่อเสียงหรือได้รับการยอมรับในระดับชาติ
ขั้นตอนการดำเนินงาน
- วิเคราะห์สมรรถนะที่อุตสาหกรรมต้องการ โดยเทียบกับ PLO เดิมและระบุช่องว่างที่ต้องปรับปรุง
- ปรับ PLO และโครงสร้างรายวิชาให้สอดคล้องกับมาตรฐานวิชาชีพ ผ่านกระบวนการพิจารณาระดับคณะและมหาวิทยาลัย
- จัดทำ MOU ระดับหลักสูตร กำหนดบทบาทภาคอุตสาหกรรมในการร่วมออกแบบ สอน และประเมินผู้เรียน
- บูรณาการผู้เชี่ยวชาญภายนอกสู่การเรียนการสอนจริง ผ่านโครงงานและการประเมินผลงาน
- เก็บข้อมูลประเมินผลจากผู้เรียนและภาคี เพื่อนำเข้าสู่กระบวนการปรับปรุงแบบ PDCA
- จัดทำรายงานผลเชิงประจักษ์ เพื่อขอรับการสนับสนุนและเสนอผลงานระดับชาติ
ทรัพยากรที่ใช้ (งบประมาณ อุปกรณ์ เครื่องมือ)
- ใช้กรอบนโยบาย ระบบพัฒนาหลักสูตร MOU และ PDCA ของมหาวิทยาลัยที่มีอยู่แล้ว โดยไม่ต้องตั้งโครงสร้างใหม่
- ใช้ศักยภาพหัวหน้าหลักสูตร คณาจารย์ และภาคีอุตสาหกรรมในการออกแบบ ปรับปรุง และประเมินหลักสูตร
- แม้ได้รับทุนสนับสนุน แต่กลไกความร่วมมือระดับหลักสูตรสามารถดำเนินการได้ภายใต้ทรัพยากรปกติของคณะ
- ใช้ระบบสนับสนุนของมหาวิทยาลัย เช่น Intranet และเครื่องมือออนไลน์ในการประสานงานและติดตามผล
3. การลงมือปฏิบัติ
สรุปสิ่งที่ได้ลงมือปฏิบัติจริงในแต่ละขั้นตอน
- จัดประชุมร่วมกับภาคอุตสาหกรรมเพื่อวิเคราะห์สมรรถนะที่จำเป็นต่อการทำงานจริง และเปรียบเทียบกับ PLO เดิมของหลักสูตร
- ปรับ PLO และโครงสร้างรายวิชาให้สอดคล้องกับข้อเสนอจากภาคอุตสาหกรรม ผ่านกระบวนการพิจารณาระดับหลักสูตร
- จัดทำ MOU ระดับหลักสูตร กำหนดบทบาทภาคอุตสาหกรรมในการร่วมออกแบบ สอน และประเมินผู้เรียน
- บูรณาการผู้เชี่ยวชาญภายนอกเข้าสู่การเรียนการสอนจริง ผ่านโครงงานและการประเมินผลงานนักศึกษา
- เก็บข้อมูลผลการประเมินผู้เรียนและข้อเสนอแนะจากภาคี เพื่อนำเข้าสู่การปรับปรุงหลักสูตรอย่างต่อเนื่อง
- จัดทำรายงานผลเชิงประจักษ์ เพื่อขอรับการสนับสนุนโครงการผลิตบัณฑิตพันธุ์ใหม่และเสนอผลงานระดับชาติ
ปัญหาและอุปสรรคที่พบระหว่างทาง รวมถึงแนวทางในการแก้ไข
- กระบวนการปรับหลักสูตรหลายระดับทำให้การเปลี่ยนแปลงล่าช้า จึงปรับกิจกรรมการเรียนรู้และวิธีประเมินก่อน พร้อมรวบรวมหลักฐานเพื่อเสนอปรับหลักสูตรรอบถัดไป
- ความร่วมมือบางส่วนเริ่มต้นในลักษณะเชิงสัญลักษณ์ จึงปรับ MOU ระดับหลักสูตรให้กำหนดบทบาทชัดเจนในการร่วมออกแบบ สอน และประเมิน พร้อมมีกลไกติดตามผล
- ความคาดหวังระหว่างหลักสูตรกับอุตสาหกรรมแตกต่างกัน จึงใช้กรอบ OBE เป็นเครื่องมือกลางในการเชื่อมโยงมาตรฐานวิชาการกับสมรรถนะที่ต้องการ
- ภาคีภายนอกมีข้อจำกัดด้านเวลา จึงจำกัดความร่วมมือเฉพาะหลักสูตรที่เกี่ยวข้องโดยตรง และกำหนดบทบาทให้ชัดเจนเพื่อลดภาระ
4. การตรวจสอบและวัดผล
วิธีการวัดผลและประเมินผล
การวัดผลและประเมินผลดำเนินการใน 3 ระดับ ดังนี้
- ระดับผลลัพธ์ผู้เรียน
ประเมินสมรรถนะตาม Program Learning Outcomes (PLO) ที่ปรับปรุงใหม่ ผ่านรายวิชา โครงงานเชิงปฏิบัติ การนำเสนอผลงาน และการประเมินจากผู้ทรงคุณวุฒิภายนอก พร้อมติดตามภาวะการมีงานทำและความสอดคล้องของงานกับสาขาที่เรียน - ระดับความร่วมมือกับภาคอุตสาหกรรม
รวบรวมข้อเสนอแนะจากภาคีเครือข่ายที่ร่วมออกแบบ สอน และประเมินผู้เรียน ทั้งด้านคุณภาพผลงาน ความพร้อมในการทำงาน และความพึงพอใจ เพื่อใช้ปรับปรุงหลักสูตรอย่างต่อเนื่อง - ระดับการยอมรับของหน่วยงานในระดับชาติ
ประเมินผลจากการได้รับทุนสนับสนุนอย่างต่อเนื่อง และการได้รับรางวัลต้นแบบโครงการผลิตบัณฑิตพันธุ์ใหม่ ซึ่งสะท้อนการยอมรับในระดับประเทศตามตัวชี้วัด 2.1/1 โดยนำข้อมูลทั้งหมดเข้าสู่กระบวนการ PDCA เพื่อพัฒนา
ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น
- ผลลัพธ์ต่อคุณภาพผู้เรียน
ผู้เรียนมีสมรรถนะสอดคล้องกับ PLO ที่ปรับปรุงใหม่ สามารถทำโครงงานที่ตอบโจทย์อุตสาหกรรม และมีความพร้อมในการทำงานเพิ่มขึ้น สะท้อนจากข้อเสนอแนะของภาคีเครือข่ายและภาวะการมีงานทำที่สอดคล้องกับสาขา - ผลลัพธ์ต่อหลักสูตรและความร่วมมือ
หลักสูตรได้รับการปรับ PLO และรายวิชาอย่างเป็นระบบ พร้อมความร่วมมือระดับหลักสูตรที่ภาคอุตสาหกรรมร่วมออกแบบ สอน และประเมินจริง โดย MOU มีการกำหนดบทบาทและติดตามผลชัดเจน - ผลลัพธ์ต่อภาพลักษณ์และการยอมรับระดับชาติ
หลักสูตรได้รับทุนสนับสนุนต่อเนื่อง และมหาวิทยาลัยรังสิตได้รับการคัดเลือกเป็น 1 ใน 3 สถาบันอุดมศึกษาเอกชนที่ผ่านเข้ารอบและได้รับรางวัลต้นแบบโครงการผลิตบัณฑิตพันธุ์ใหม่ ปี พ.ศ. 2568 ซึ่งเป็นหลักฐานการยอมรับระดับชาติสอดคล้องกับ 2.1/1
การเปรียบเทียบผลลัพธ์กับเป้าหมายและตัวชี้วัดความสำเร็จ
- ระดับหลักสูตร
เป้าหมายคือปรับหลักสูตรให้ทันสมัยและมีภาคอุตสาหกรรมร่วมจริง ผลที่เกิดขึ้นคือการปรับ PLO และรายวิชาอย่างเป็นระบบ ภาคีร่วมออกแบบ สอน และประเมินผู้เรียน ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างของหลักสูตรอย่างชัดเจน - ระดับหน่วยงาน (2.1/1)
มหาวิทยาลัยรังสิตได้รับรางวัลประกาศเกียรติคุณ “สถาบันอุดมศึกษาต้นแบบบัณฑิตพันธุ์ใหม่” ด้านการสนับสนุนหลักสูตรร่วมมือกับภาคีเครือข่าย จากสำนักงานปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา ฯ
ปัจจัยสำคัญที่ทำให้แนวปฏิบัตินี้ประสบความสำเร็จ
- กำหนดเป้าหมายเชิงระบบ โดยผูกการพัฒนาหลักสูตรกับ PLO และยุทธศาสตร์มหาวิทยาลัยอย่างชัดเจน
- ความร่วมมือระดับหลักสูตรที่ภาคอุตสาหกรรมมีบทบาทจริงในการออกแบบ สอน และประเมินผู้เรียน
- ใช้กรอบ OBE และ PLO เป็นเครื่องมือกลางในการปรับหลักสูตรอย่างมีทิศทางและมีหลักฐานรองรับ
- บทบาทผู้นำของหัวหน้าหลักสูตรและคณะทำงานที่ขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้าง
- การใช้ผลลัพธ์เชิงประจักษ์และรางวัลระดับชาติเป็นข้อมูลสะท้อนกลับ เพื่อพัฒนาโมเดลอย่างต่อเนื่อง
5. การปรับปรุงและพัฒนา
แนวทางการปรับปรุงเพื่อให้ได้ผลลัพธ์ที่ดี
- พัฒนากลไกวิเคราะห์ความต้องการอุตสาหกรรมอย่างเป็นระบบ เพื่อให้การปรับ PLO และรายวิชาทันสมัยและมีข้อมูลรองรับ
- ยกระดับบทบาทภาคีจากผู้ร่วมกิจกรรมสู่ผู้ร่วมกำหนดเกณฑ์ประเมินและติดตามผลบัณฑิต
- พัฒนาระบบติดตามผลลัพธ์ผู้เรียนเชิงดิจิทัล เพื่อนำข้อมูลการมีงานทำและความพึงพอใจมาใช้ปรับปรุงหลักสูตรอย่างต่อเนื่อง
- ขยายเครือข่ายความร่วมมือระดับหลักสูตรให้หลากหลายและตรงสายวิชาชีพมากขึ้น
- จัดทำคู่มือและกลไกถ่ายทอดแนวปฏิบัติสู่หลักสูตรอื่น เพื่อขยายผลอย่างเป็นระบบ
- เสริมสร้างสมรรถนะอาจารย์ด้าน OBE และการทำงานร่วมกับอุตสาหกรรม เพื่อความยั่งยืนระยะยาว
แนวทางในการขยายผลในวงกว้างหรือข้อเสนอแนะเพื่อให้กลายเป็นมาตรฐานในการทำงาน
- คณะกำหนดนโยบายและสร้างแรงจูงใจให้หลักสูตรพัฒนาความร่วมมือกับภาคอุตสาหกรรม โดยเริ่มจากการส่งนักศึกษาไปสหกิจศึกษาอย่างเป็นระบบ
- ใช้การนิเทศสหกิจศึกษาเป็นจุดเริ่มต้นของการสร้างความสัมพันธ์ โดยคณาจารย์พูดคุยกับสถานประกอบการเพื่อรับฟังความต้องการ ทักษะที่จำเป็น และ pain point ของอุตสาหกรรม
- เริ่มความร่วมมือในรูปแบบกิจกรรมร่วม เช่น สัมมนา โครงงาน หรือการบรรยายพิเศษ เพื่อสร้างความเข้าใจและทิศทางร่วมกันก่อนเข้าสู่ความร่วมมือเชิงลึก
- เมื่อหลักสูตรและภาคอุตสาหกรรมมีแนวทางสอดคล้องกัน จึงพัฒนาความร่วมมือสู่ระดับร่วมออกแบบหลักสูตร ร่วมสอน และร่วมประเมิน ก่อนจัดทำ MOU ระดับหลักสูตรตามขั้นตอน หลักสูตร → คณะ → มหาวิทยาลัย
- เลือก partner ที่มีศักยภาพและมีผลกระทบต่ออุตสาหกรรม โดยเฉพาะบริษัทขนาดใหญ่หรือองค์กรที่ได้รับการยอมรับ เพื่อรองรับเงื่อนไขการขอทุนโครงการผลิตบัณฑิตพันธุ์ใหม่
- เมื่อมี MOU และผลงานเชิงประจักษ์ จึงพัฒนาโครงการเข้าสู่การขอทุนผลิตบัณฑิตพันธุ์ใหม่ และต่อยอดสู่การยกระดับภาพลักษณ์ระดับชาติ
6. ข้อมูลประกอบ
- จดหมายเชิญเข้าร่วมประกวดรางวัลต้นแบบโครงการผลิตบัณฑิตพันธุ์ใหม่
- เกณฑ์การคัดเลือกผลงานต้นแบบ
- จดหมายประกาศผลรางวัลประกาศเกียรติคุณ “สถาบันอุดมศึกษาต้นแบบบัณฑิตพันธุ์ใหม่”
